Ramschip Zr.Ms. Schorpioen

Zie ginds komt de stoomboot …’ Dat zou in 1868 een passende aanhef geweest kunnen zijn. In dat jaar werd Zr.Ms. ramschip Schorpioen in dienst gesteld, na gebouwd te zijn op de militaire scheepswerf Société des Forges et Chantiers de la Méditerranée in Seyne-sur-Mer nabij Toulon, Frankrijk. Evenals haar drie min of meer vergelijkbare zusterschepen Stier, Buffel en Guinea. De eerste commandant van Zr.Ms. Schorpioen was Kapitein-Luitenant ter Zee W.K. van Gennep. Het ijzeren viertal Schorpioen, Stier, Buffel en Guinea, weliswaar nog uitgerust met hulpzeilen zal de Nederlandse vloot van houten zeilschepen met hulpstoommachines gaan moderniseren en de Nederlandse belangen op zee gaan behartigen, met behulp van de kanonnen en de puntige ramsteven.

Gepantserd ramschip

In de praktijk bleken de gepantserde ramschepen zwaar en traag maneuvrerend. Daarbij maakte de commandant van Zr.Ms. Schorpioen zich ook zorgen om zijn eigen veiligheid, mocht het schip deelnemen aan een vuurgevecht. Dit vanwege zijn onbeschutte positie tijdens het voeren van het commando. Het rammen van vijandig gezinde schepen heeft zich ook niet voorgedaan, uitsluitend ‘per ongeluk’ zo wordt verteld. De ramsteven blijkt in de nabijheid van andere schepen een risicovol uitsteeksel. Hoe dan ook waren de schepen indrukwekkende verschijningen, zeker tijdens de eskaderreis naar België in 1871, waar stoffelijke overschotten van gedurende de Belgische Opstand (1830-1833) gesneuvelde Nederlandse militairen werden opgehaald.

Logementschip

In 1906 is Zr.Ms. Schorpioen verbouwd tot logementschip, een drijvende barak met ligplaatsen in Hellevoetsluis, Gorinchem, Amsterdam en Den Helder. Ook de Buffel viel dat lot ten deel. Vandaag bezochten wij in Den Helder Zr.Ms. Schorpioen, deels in oorspronkelijke staat hersteld. Haar zusterschip Buffel, in hetzelfde jaar maar anders dan de Schorpioen gebouwd door Napier & Sons te Glasgow ligt als museumschip in Hellevoetsluis.

Zr.Ms. Schorpioen
Zr.Ms. Schorpioen als museumschip op het terrein Willemsoord te Den Helder

Bevindingen Kapitein-Luitenant ter Zee W.K. van Gennep

Het gepantserde reduit (schuilplek) achter den toren, waarin zich het stuurrad in gevegt te bezigen bevindt, heeft naar mijne mening de fout, dat het aan de achterkant niet gepantserd is, alsmede dat het een zeer onvolkomen standplaats aanbiedt in gevegt voor den Kommandant. 45 graden achterlijker dan dwarsch ingeschoten wordende is het reduit geheel open en zijn daardoor noch schoorsteen noch rookgangen beveiligd. De standplaats van den Kommdant in het gevegt is op een tafeltje boven het stuurrad, zodat hij ten halve lijve boven het dek uitsteekt.

Zr.Ms. Schorpioen
Hoofddek Zr.Ms. Schorpioen
Zr.Ms. Schorpioen
Zr.Ms. Schorpioen voorschip

Puddelijzer en teakhout

Zr.Ms. Schorpioen is vervaardigd uit puddelijzer. In het middenschip heeft de scheepshuid een dikte van 15,2 cm, in het voorschip een huiddikte van 11,4 cm en in het achterschip een dikte van 7,6 cm. Deze puddelijzeren scheepshuid werd daarbij geruggesteund door 30 cm dik teakhout.

Zr.Ms. Schorpioen
Victualiën ofwel levensmiddelen Zr.Ms. Schorpioen
Zr.Ms. Schorpioen
Matrozenverblijf Zr.Ms. Schorpioen
Zr.Ms. Schorpioen
Woonverblijf commandant Zr.Ms. Schorpioen

Roerkoning en helmstok

Mooi detail in het woonverblijf van de commandant: achterin bevindt zich de roerkoning, en boven de hoofden beweegt zich de helmstok, bediend vanaf het stuurwiel midscheeps met de overbrenging door middel van kettingen. Wanneer het schip gewoon koers houdt zal dat gezien zijn in dit officiersverblijf vanwege beperkte roeruitslagen. Maar wanneer de helmstok een grote roeruitslag maakt betekent dat een aanzienlijke koerswijziging, zichtbaar boven het hoofd van de commandant en zijn te gast zijnde officieren.

Zr.Ms. Schorpioen
Verblijf commandant Zr.Ms. Schorpioen

Stoommachine

Zr.Ms. Schorpioen
Geen originele stoommachine van Zr.Ms. Schorpioen maar wel een illustratie daarvan
Ramschip Zr.Ms. Schorpioen
Stoommachine geplaatst in Ramschip Zr.Ms. Schorpioen

Bewapening

In 1868 was Zr.Ms. Schorpioen uitgerust met twee getrokken kanons met een loopdiameter van 23 centimeter. In 1884 zijn deze vervangen een kanon met een loopdiameter van 28 centimeter. Daarnaast vijf 3.7 centimeter en twee achter ladende kanons van 3.7 centimeter.

Zr.Ms. Schorpioen
Zr.Ms. Schorpioen

Verschansing

Kenmerkend is dat de verschansing rond het hoofddek naar buiten weggeklapt kan worden om een vrij schootsvelden te creëren voor de geschutskoepel. De verschansing staat hier geborgd maar is met scharnieren bevestigd aan de rand van het dek.

Zr.Ms. Schorpioen
Verschansing Kenmerkend is dat de verschansing rond het hoofddek naar buiten weggeklapt kan worden om een vrij schootsvelden te creëren voor de geschutskoepel. De verschansing staat hier geborgd maar is met scharnieren bevestigd aan de rand van het dek.
Zr.Ms. Schorpioen
Zr.Ms. Schorpioen

Technische gegevens

Scheepswerf: Société des Forges et Chantiers de la Méditerranée in Seyne-sur-Mer, Frankrijk
Bouwnummer: 409
Tewaterlating: 18 januari 1868
Proefvaart: 17 mei 1868 Middellandse Zee
Inbouw geschutstorens: juli 1868 te New Castle
In dienst genomen: 1 oktober 1868
Lengte over de stevens: 62.50 meter
Breedte over alles: 11.58 meter
Diepgang: 4,85 meter
Waterverplaatsing: 2175 m³
4 stoomketels
2 stoommachines
2 schroeven
Machinevermogen: 2269 pk
Maximumsnelheid: 12.82 Knopen

Levensloop

1908 Verbouwd tot logementschip, Rotterdam
1 maart 1909 Logementschip torpedodienst, Hellevoetsluis
2 juni 1929 Logementschip matrozen, Gorinchem
14 mei 1940 in Duitse handen
Juni 1940 Opvangschip, Amsterdam
1941 Marine Ausrüstungstelle, Wesermünde
Mei 1945 Teruggevonden in Hamburg, Logementschip Ministerie van Scheepvaart
18 mei 1947 Hersteld in dienst logementsschip MARVA Amsterdam en Den Helder

Lees meer: Ramtorenschip Schorpioen en  Museumschepen Den Helder