Windrichting en windsnelheid

Jaren hebben wij gezeild op een windvaan in de mast, de alom bekende en geprezen ‘Windex’. Waar weinig aan stuk kan gaan. Ja, vogels zoals kraaien kunnen in het plastic gaan bijten. Spinnen kunnen een web maken tussen de windvaan en bijvoorbeeld de antenne. Zon, zout, weer en wind verteren het plastic. Maar voor de rest onverwoestbaar. Wat zou een goede plaats zijn voor een windmeter? Aan de masttop, of is een plaatsing aan de hekstoel ook acceptabel voor een realistische meting van windsnelheid en windrichting?

Windsnelheid op verschillende hoogten

Uitgaande van waarnemingen gedaan door het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut blijkt er verschil te zijn in windsnelheden op verschillende hoogten. Voor ons zijn de waarnemingen van belang in de onderste lijnen van de grafiek, de waarnemingen op 2 meter en op 10 meter hoogte. De masttop reikt 11,5 meter boven de waterlijn, een windmeter aan de hekstoel zou op een hoogte van 3 meter boven de waterlijn komen. De waarnemingen gedaan door het KNMI laten een gemiddeld verschil zien van zo’n 1 m/sec.

Windsnelheden
Windsnelheden gemeten door het KNMI op verschillende hoogten
Hurley 800
Hurley 800
Windmeter gever
NASA windmeter: schijnbare windrichting en – windsnelheid

Masttop

Overtuigend de meest geschikte plaats voor de gever van windrichting en windsnelheid is ruim voor de top van de mast, en het liefst daarboven vrij van elementen die de windstroom kunnen beïnvloeden zoals verlichting en antennes. En vooral het effect van de zeilen, vergelijkbaar met de boeggolf stuwen ook mast en zeilen een windgolf vooruit. In principe is de gever van onze windmeter bedoeld voor montage nabij de top van de mast. Met bekabeling door de mast, dan met een dekdoorvoer naar onderdeks en vervolgens naar het display, de meest accurate windgegevens doorgevend. Desondanks gaan wij in dit stadium voor een andere optie, namelijk een korte mast aan het achterschip aan de hekstoel. Om praktische redenen.

Nadelen van de masttop

Een windgever is een gevoelig ding: dag en uur blootgesteld aan weer en wind, droge en natte en zoute lucht, een plek waar spinnen huizen en vogels insecten en soms plastic pikken. Een spinnenweb in combinatie met corrosie kan de zaak dagen stilzetten. Om te verhelpen zul je de mast in moeten of de hulp inroepen van een mastenkraan. Een ander iets is de dekdoorvoer: de bekabeling is bedoeld voor electronica, dun en kwetsbaar. Juist daar waar ander lijnwerk loopt. Daarbij is een dekdoorvoer gevoelig voor inwatering. Wij zijn gewoon om in de winter de mast van de boot af te (laten) halen. Opnieuw speelt de kwetsbaarheid een rol. Een andere optie is een draadloos systeem, dat bestaat. Maar daar los je niet alle problemen mee op. Bovendien bevindt zich dan in de top van de mast een batterij. Vroeg of laat uitgeput en aan vervanging toe. Tot slot nog een principieel gegeven, in en aan onze boot trachten wij zo min mogelijk te boren, te zagen en te schroeven. Om altijd weer terug te kunnen gaan naar ‘origineel’ zonder het achterlaten van gaten.

NASA Windmeter
De maststeun van de NASA Windmeter wordt met vier kunststof blokjes tegen de mast gemonteerd

Erik Aanderaa: hekstoel

Vandaar onze keuze voor een afneembare RVS steun van 150 centimeter achterop aan de hekstoel. Zodat we altijd zonder klimmen bij de windgever kunnen. Eventueel zelfs binnen kunnen opbergen wanneer we niet aan boord zijn. Dat gaat wel wat ver, maar het kan wel. Een nadeel is wel dat de windmeter zich lager boven het wateroppervlak bevindt, hoger waait de wind sneller, en in de afgebogen luchtstroom van de zeilen. Maar wij zijn toerzeilers die daar voorlopig mee kunnen leven. In navolging van Erik Aanderaa, een Noorse no nonsense zeezeiler die niet zeurt om een beetje wind maar gewoon gaat zeilen. Ook bij Erik Aanderaa een korte mast achterop zijn Contessa 35 waarmee hij weer of geen weer zeilt langs de Noorse kust, naar Jan Mayen, de Faeröers en naar IJsland. Ook bij hem de gever achter op een korte mast aan de hekstoel. Zo gaan wij het doen.

SIMRAD TP32 en NASA Clipper windmeter
Stuurautomaat SIMRAD TP32 aan het roer tijdens varen op de motor, de NASA windgever aan de hekstoel

Originele handleiding NASA Marine V2 Windsystem