Sluisdeuren

Sluiskolk met draaideuren

De meest oorspronkelijke schutkolken werden voorzien van houten naar elkaar toekerende draaideuren, die in gesloten positie in een V-stand met de kopse kanten tegen elkaar aandrukten. De sluisdeuren waren zo gesitueerd dat de ‘V’ richting het hogere water wees: gesloten zou de hogere waterstand aan die zijde de sluisdeuren vast tegen elkaar aandrukken en zo de kracht van het water kunnen weerstaan. In beide of soms in één van het sluisdeurensamenstel bevindt zich de elektrisch, hydraulisch of handbediende schuif om de ‘Wet van de communicerende vaten’ in werking te laten treden. Hieronder op het bovenaanzicht van een schutkolk met draaideuren zijn links aan de hoge zijde de sluisdeuren opengezet zodat schepen de schutkolk in en uit kunnen varen, de sluisdeuren draaien weg in een ‘kamer’ zodat deze beschermd zijn en geen belemmering vormen voor de doorvaart van schepen. Rechts zijn de sluisdeuren gesloten, als een ‘V’ in de richting van de hogere waterstand.

Sluiskolk met draaideuren
De kleine schutkolk van de Johan Friso Sluizen met draaideuren.

Sluiskolk met dubbele draaideuren

Hieronder op de afbeelding een schutkolk met dubbele draaideuren, welke in gesloten stand van elkaar afwijzen. Deze inrichting van een schutsluis wordt toegepast wanneer aan één of wellicht aan beide zijden sprake is van een wisselende waterstand. Dit doet zich met name voor bij zeesluizen waar de waterstand aan de zeezijde wisselend is door de getijdenbewegingen. Stel dat de zeezijde zich links van deze schutkolk bevindt: Bij hoogwater ofwel vloed worden dan de linkerdeuren gebruikt, met de ‘V’ naar zee ofwel het hogere water wijzend. Bij laagwater ofwel eb worden de rechter deuren gebruikt, met de ‘V’ richting het kanaal of een haven wijzend, wanneer het water achter de sluis hoger staat dan het zeewater. In de afbeelding zijn alle sluisdeuren gesloten, ter illustratie.

Sluiskolk met dubbele draaideuren

Vloeddeuren

Er zijn ook sluizen met dubbele deuren welke beiden in dezelfde richting van het hogere water staan opgesteld, zoals bij de Grote Merwedesluis in Gorinchem. De hogere deuren zijn niet bestemd om te gebruiken tijdens het schutten, maar zijn bedoeld als vloeddeuren bij extreem hoog water op de rivier, of bij calamiteiten, bijvoorbeeld wanneer de achterliggend sluisdeuren defect zijn geraakt, of in onderhoud. De hogere vloeddeuren evenaren de hoogte van de aansluitende rivierdijk. Aan de rivierdijken zijn ook nog de sponningen in de sluisdeur te zien waarin de zogeheten ‘schotbalken’ ingelaten kunnen worden. Ook op die wijze kan de doorgang van de sluis afgesloten worden, maar dan zijn er wel degelijk bijzondere omstandigheden gaande.

Sluisdeuren van de Merwedesluis in Gorinchem, de lage deuren worden gebruikt bij het schutten, de hogere deuren zijn vloeddeuren, inzetbaar bij extreem hoogwater op de rivier.
Schutkolk van de Merwedesluis in Gorinchem tussen de Boven-Merwede en het Merwedekanaal.

Sluiskolk met schuifdeuren

Dit bovenaanzicht laat een sluiskolk zien met schuifdeuren, de deuren schuiven in een ‘dok’ haaks op de sluiswand. De schuifdeuren worden veelal verschoven door middel van een tandheugel en tandwielen, aangedreven door elektromotoren. Maar bediening met hydraulische cilinders komt ook voor. De schuifdeuren zijn veelal dubbelwandig en van staal, en zijn geballast zodat deze niet ‘opdrijven’ zoals een stalen schip. Door de dubbelwandige sluisdeuren tot in zekere mate te vullen met ballast drijven de deuren enerzijds niet op en drukken ze relatief minder zwaar op de sluisdrempel, zo blijven ze beweegbaar.

Eenzelfde principe wordt ook gebruikt bij de deuren van de Maeslandtkering bij Hoek van Holland, bij het sluiten van de stormvloedkering worden de deuren leeggepompt zodat ze gaan drijven, eenmaal op hun plaats worden de deuren gevuld met water zodat deze afzinken op de bedding van de Nieuwe Waterweg. Op deze wijze kan ook het gewicht van de schuifdeuren worden gereguleerd.

Het voordeel van schuifdeuren is dat de deuren aan beide zijden belast kunnen worden, met andere woorden, de deuren blijven functioneren, ongeacht of het hogere water zich links of rechts van de deuren bevindt. Er bestaan ook sluisdeuren waarvoor wel verschil uit maakt, maar bij schuifdeuren niet. Een ander voordeel is dat de volledige schutkolk kan worden benut voor de scheepvaart. Er bevinden zich in de schutkolkwanden geen uitsparingen waarin de draaideuren worden opgenomen. Er is dus ook geen vrij te houden ‘draaicirkel’ van de deurenndie vrij moeten blijven. Een nadeel van schuifdeuren is dat deze sluizen veel ruimte innemen, om de schuifdeuren in te ‘dokken’. Bij de schutkolk op deze tekening bevinden zich geen schuiven in de sluisdeuren, maar zijn er ‘doorlaatkanalen’ om het principe van de communicerende vaten te realiseren.

Sluis met schuifdeuren en doorlaatkanalen en kleppen in de sluiswanden.

Sluis met hefdeur

Deze afbeelding toont een dwarsdoorsnede van een sluis met hefdeuren. De schepen varen in geopende stand onder de sluisdeur door. Het voordeel van deze sluizen is dat er een brede doorvaartbreedte kan worden gerealiseerd met behoud van sterkte van de deuren, terwijl het sluiscomplex zelf relatief weinig ruimte inneemt, anders dan bij schuifdeuren. Op deze wijze kunnen twee schutkolken direct naast elkaar worden gebouwd. De sluisdeuren worden hangen aan staalkabels die over een wiel worden geleid. Dit wiel wordt aangedreven door een elektromotor. Aan deze staalkabel hangen contragewichten, vergelijkbaar met het gewicht van de sluisdeur. Zo kan de sluisdeur met relatief weinig vermogen worden bewogen, bij het uitvallen van de elektriciteit mogelijk zelfs met handkracht. Nadeel is echter de doorvaarthoogte die beperkt wordt door de geheven deur. Ook iets om rekening mee te houden wanneer je aan boord van plan bent om schilderwerk te gaan doen. Verstandig om daarmee te wachten tot na het schutten. Want de geheven sluisdeur druipt na.

De sluis in de haven  van Urk, de toegang tot de Noordoostpolder, volgens hetzelfde concept als de sluizen bij Lemmer en Kraggenburg. De houten draaideuren zijn om door te schutten, de groene hefdeur is een vloeddeur te gebruiken bij onderhoud of bij calamiteiten.
Sluis met hefdeur
Klik op afbeelding en ga naar ‘Schutten en Sluizen’

Geef een reactie