NAVIGEREN OP DE POLARIS

Hemellichamen Poolster (Polaris) en Zuiderkruis

De hemellichamen ‘Poolster’ en ‘Zuiderkruis’ zijn op een relatief eenvoudige wijze bruikbaar voor de astronomische navigatie omdat deze vrijwel in het verlengde van de aardas staan. De Poolster op (zo goed als) 90° Noorderbreedte, boven de Noordpool van de aarde, de sterrenformatie Zuiderkruis (zo goed als) 90° Zuiderbreedte , boven de zuidpool van de aarde. Poolster (Polaris) en Zuiderkruis staan ogenschijnlijk stil in het verlengde van de denkbeeldige aardas.

Poolshoogte en Hemelbreedte

Het begrip ‘Poolshoogte nemen’ stamt af van het navigeren op de Poolster, mogelijk op het noordelijk halfrond van de aarde. Door de sterrenbeelden Grote Beer, Kleine Beer of Weegschaal is op het Noordelijk Halfrond de Poolster vinden. Door nu een verticale lijn van de poolster loodrecht naar de horizon te trekken geeft dit de aanduiding van de noordelijke richting. Staan we met ons gezicht naar de Poolster en draaien we ons een kwartslag naar rechts, dan kijken we richting het oosten. Draaien we nog een kwartslag, dan kijken we naar het zuiden. We staan dan met onze rug naar de Poolster toe. Draaien we nog een kwartslag, dan kijken we naar het westen. Daarmee is de Poolster als een ‘kompas’.

Zeelieden zoals de Vikingen bemerkten dat hoe meer noordwaarts zij voeren, hoe meer de Poolster boven hen kwam te staan. Zeilden zij zuidwaarts dan zagen zij de Polaris dichter bij de horizon komen. Op de evenaar van de aarde staat de Poolster (indien waarneembaar) vlak boven de horizon, recht in het noorden. Maar ook een aanduiding van een noordelijke of een zuidelijke positie op aarde.

De Polaris ofwel de Poolster staat praktisch recht boven de Noordpool van de aarde en daarmee in het verlengde van de denkbeeldige aardas. Daarmee is de Polaris al sinds mensenheugenis een betrouwbare ster aan het firmament om op te navigeren. het begrip ‘poolshoogte nemen’ is verwant aan de Poolster

Met een sextant kan de hoogte in booggraden van een hemellichaam boven de horizon worden gemeten. Stel, we bevinden ons op de Noordpool. Dan zal de Poolster recht boven ons staan. We zullen een hoogte meten van 90°, de boog tussen de (schijnbare) horizon die wij zien en de Poolster.

Maar stel, we bevinden ons op de evenaar. Dan zien we de Poolster vlak boven de (schijnbare) horizon staan. Met ons sextant zullen we een hoogte meten van 0°. De boog tussen de horizon die wij zien en de Poolster is nihil.

Dit toont aan dat er een verband is tussen de ‘Poolshoogte’ en de ‘Hemelbreedte’. Want vanuit het middelpunt van de aarde waarvandaan er ‘Poolshoogte’ wordt genomen loopt er een denkbeeldige lijn, genoemd de ‘Normaal’ die vanuit het middelpunt van de aarde door de standplaats van de Aangenomen Waarnemer gaat richting het Zenith, de plaats in de hemelsfeer recht boven de Aangenomen Waarnemer.

Op de Noordpool vallen de Poolster en het Zenith van de Aangenomen Waarnemer samen, de ‘Poolshoogte’ is 90° maar de ‘Hemelbreedte ’ is nihil. Op de evenaar doet zich het tegenovergestelde. De ‘Poolshoogte’ is nihil maar de ‘Hemelbreedte’ bedraagt daar 90°.

Er blijkt een verband te zijn tussen de Poolshoogte einde Hemelbreedte. Neemt de Poolshoogte af, neemt de Hemelbreedte toe. Maar ook: bij het Poolshoogte nemen komt de Poolshoogte overeen met de breedtegraad van het geografische coördinatenstelsel. Voortduren geldt dat de som van de ‘Poolshoogte’ en de ‘Hemelbreedte’ 90° bedraagt. Bijvoorbeeld: op 52° Noorderbreedte bedraagt de Hemelbreedte 90° – 52° = 38°.

Astronomisch Navigeren Polaris

Conclusie

De ‘Hemelbreedte’ is de hoek tussen de Hemelequator
en het Zenith van de Aangenomen Waarnemer.

De ‘Poolshoogte’ is de hoek tussen de (schijnbare) horizon
van de Aangenomen Waarnemer en de Polaris.

De som van de ‘Hemelbreedte’ en de ‘Poolshoogte’ is 90°.

Verhouding tussen Poolshoogte, Hemelbreedte en Geografische Breedte.

Verhouding tussen Poolshoogte, Hemelbreedte en Geografische Breedte.

Poolshoogte meten met een kwadrant

Poolshoogte

De Poolshoogte is boog van de (Ware) Horizon tot aan de Pool (dit kunnen zijn Pn of Pz)

Hemelsbreedte

De Hemelsbreedte is van boog van het Zenith tot aan de Hemelequator

Poolshoogte en Hemelbreedte

Poolshoogte en Hemelbreedte vormen samen een hoek van  90°

Samenvatting t.a.v. Polaris

Breedte = 90° – Zenithhoogte

Poolshoogte = 90° – Zenithhoogte

Poolshoogte = breedte Aangenomen Waarnemer

Hemelbreedte = Poolshoogte = Geografische Breedte

Beweegt de Aangenomen Waarnemer zich naar de Evenaar, neemt de gemeten Poolshoogte af, evenals de Hemelbreedte, tot 0° op de evenaar. Beweegt de Aangenomen waarnemer zich naar de Noorpool, neemt de Poolshoogte toe tot 90°, evenals de Hemelbreedte in gelijke waarden.

Samengevat bij de Polaris:  Poolshoogte = Hemelbreedte = Geografische breedte