NAVIGEREN OP DE POLARIS

Hemellichamen Poolster (Polaris) en Zuiderkruis

De hemellichamen ‘Poolster’ en ‘Zuiderkruis’ zijn op een relatief eenvoudige wijze bruikbaar voor de astronomische navigatie omdat deze vrijwel in het verlengde van de aardas staan. De Poolster op (zo goed als) 90° Noorderbreedte, boven de Noordpool van de aarde, de sterrenformatie Zuiderkruis (zo goed als) 57° Zuiderbreedte , boven de zuidpool van de aarde. Poolster (Polaris) en Zuiderkruis staan ogenschijnlijk stil in het verlengde van de denkbeeldige aardas.

Wat eraan vooraf is gegaan

‘Poolshoogte nemen’. Dit begrip stamt van het navigeren op de Poolster, mogelijk op het noordelijk halfrond van de aarde. Door de sterrenbeelden Grote Beer en  Kleine Beer kunnen we de Poolster vinden: Tussen de sterren Merak en Duhbe is er een bepaalde afstand, door deze afstand vijf maal te trekken in een rechte lijn boven de rand van de ‘steelpan’ uit komen we bij de Poolster. Tevens het uiteinde van de kleine ‘steelpan’ sterrenbeeld Kleine Beer. Wanneer we een lijn van de Poolster loodrecht naar beneden trekken tot aan de horizon, dan is dat de aanduiding van het noorden. Bewegen we ons over de aarde met de Poolster aan onze rechterhand of aan stuurboord,  dan bewegen we ons in westelijke richting. Houden we de Poolster aan de linkerhand of aan bakboord, dan bewegen we ons naar het oosten. Houden we de poolster achter ons, bewegen we ons zuidwaarts. Daarmee is de Poolster bruikbaar als ‘kompas’.

Het vinden van de Poolster ofwel de Polaris

Poolshoogte en Hemelbreedte

Stel, we bevinden ons op de Noordpool. Dan zal de Poolster recht boven ons staan. We zullen een hoogte meten van 90°, een boog tussen de horizon die wij om ons heen zien en de Poolster recht boven ons. Maar stel, we bevinden ons op de evenaar. Dan zien we de Poolster vlak boven of op de horizon staan. De hoek of boog tussen de horizon en de Poolster is dan 0°.

Dit toont aan dat er een verband is tussen de begrippen ‘Poolshoogte’ en de ‘Hemelbreedte’. Trekken we een denkbeeldige lijn vanuit het middelpunt van de aarde naar de plaats van een Aangenomen Waarnemer, en dan door naar de hemelsfeer, het Zenith van de Aangenomen Waarnemer tot in het oneindige, (deze lijn wordt de ‘Normaal’ genoemd), dan verkrijgen we het volgende inzicht:

Op de Noordpool vallen de Poolster en het Zenith van de Aangenomen Waarnemer samen, de ‘Poolshoogte’ is 90° maar de ‘Hemelbreedte ’ is 0°. Op de evenaar doet zich het tegenovergestelde. De ‘Poolshoogte’ is 0° maar de ‘Hemelbreedte’ bedraagt daar 90°.

Hieruit blijkt dat er een verhouding is tussen de Poolshoogte en Hemelbreedte. Neemt de Poolshoogte af, dan neemt de Hemelbreedte toe, en ook omgekeerd. Maar ook: bij het Poolshoogte nemen komt de Poolshoogte overeen met de breedtegraad van het geografische coördinatenstelsel. Voortduren geldt dat de som van de ‘Poolshoogte’ en de ‘Hemelbreedte’ 90° bedraagt. Bijvoorbeeld: op 52° Noorderbreedte bedraagt de Hemelbreedte 90° – 52° = 38°.

Astronomisch Navigeren Polaris

Conclusie

De ‘Hemelbreedte’ is de hoek tussen de Polaris / Hemelpool
en het Zenith van de Aangenomen Waarnemer.

De ‘Poolshoogte’ is de hoek tussen de (schijnbare) horizon
van de Aangenomen Waarnemer en de Polaris / Hemelpool

De som van de ‘Hemelbreedte’ en de ‘Poolshoogte’ is 90°.

Verhouding tussen Poolshoogte, Hemelbreedte en Geografische Breedte.

Verhouding tussen Poolshoogte, Hemelbreedte en Geografische Breedte.

Samenvatting t.a.v. Polaris

Poolshoogte ° = (90° – Zenithafstand Zd °)

Breedte AW ° = (90° – Zenithafstand Zd °)

Poolshoogte ° = Breedte AW °

Beweegt de Aangenomen Waarnemer zich naar de Evenaar, dan neemt de gemeten Poolshoogte af  tot 0° ten opzichte van de evenaar. De Hemelbreedte ofwel Zenithafstand Zd ° neemt toe tot 90° op de evenaar. Beweegt de Aangenomen waarnemer zich naar de Noorpool, dan neemt de Poolshoogte toe tot 90°. De Hemelbreedte ofwel Zenithafstand Zd ° neemt af tot 0° op de Noordpool.

Samengevat bij de Polaris:  Poolshoogte = Geografische breedte

Klik op afbeelding en gaan naar eenvoudige hoogtemeters

Disclaimer

De bovenstande uitleg en benaderingen zijn zo betrouwbaar mogelijk uitgelegd maar geven geen garantie op een veilige navigatie ter land, ter zee of in de lucht of het slagen voor een examen. Het bovenstaande is uitsluitend bedoeld om het begrip van en de belangstelling voor de navigatie te verbreden.