Navigatie

Navigeren op het water, daaronder wordt verstaan het zo voortvarend en veilig mogelijk varen van waar men zich bevindt naar de bestemming van schip, lading en bemanning, gebruik makende van alle beschikbare hulpmiddelen. Bij de navigatie aan boord van een wedstrijd zeiljacht ligt de prioriteit bij tactiek en het zo snel mogelijk afleggen van de wedstrijdbaan. Bij het navigeren aan boord van een vrachtschip komt het aan op varen op tijd zonder de lading schade toe te brengen. Bij een passagiersschip ligt de prioriteit van het navigeren op het laten zien van bezienswaardigheden op een zo comfortabele wijze.

Navigatie-instrumenten

Hieronder een overzicht van de navigatiemiddelen welke wij tot onze beschikking hebben aan boord van ons toerzeiljacht. Door de jaren heen zijn deze uitgebreid en vernieuwd, meegegaan met de betaalbaarheid en de voortschrijdende ontwikkelingen. In de jaren ‘80 van de vorige eeuw bezeilden wij de ruime binnenwateren met kompas, kaart, klok, passer, potlood en parallelliniaal. Daarmee berekenden wij koers, afstand en ‘het gegist bestek’. Een stap verder was de beschikking hebben over een sleeplog, een sumlog, een analoge dieptemeter en een stuurautomaat. Waarna het Global Positioning System aan boord kwam in verschillende stadia van ontwikkeling, aangevuld met digitale zeekaarten. Met desalniettemin de belangstelling voor de astronavigatie, gebruik makende van het sextant. Door op de afbeeldingen hieronder te klikken wordt achtergrondinformatie van de getoonde navigatie-instrumenten getoond.

Silva 102B/H Magnetisch kompas

Het kompas wijst de richting van het noorden aan en daarmee ook de andere windstreken / richtingen. Daarmee kunnen er zonder andere herkenningspunten vastgestelde koersen worden gevaren en kunnen de richtingen / peilingen van herkenningspunten, voorwerpen en hemellichamen worden bepaald ten opzichte van de eigen positie. Het kompas is gebaseerd op magneetnaalden onder de kompasroos die vrij kan bewegen en drijvende in vloeistof rust op de kompaspen. De magneetnaalden richten de kompasroos in Noord-Zuid richting.

Silva 102B/H schotkompas / stuurkompas
Ga naar Koersen & Peilen

NASA Clipper Electronisch kompas

Zie wat er geschreven staat bij het kompas. Het elektronisch kompas vervult dezelfde taak, uitgezonderd het nemen van peilingen, in principe wordt alleen de voorliggende koers gepeild. Maar het elektronische kompas werkende op het fluxgate-principe heeft wel een aantal aanvullende mogelijkheden. Zo kan er de stuurhulp in worden gesteld. Bij afwijken van de ingestelde koers verschijnen er ‘chevrons’ die de roerganger aanwijst waarheen terug op koers te komen. Daarbij kan er ook een akoestisch en visueel koersalarm worden ingesteld. Wordt de ingestelde koersafwijking overschreden, dan wordt het alarm geactiveerd. Mooi hulpmiddel wanneer gevaren wordt op de stuurautomaat.

NASA Clipper kompas, klik op afbeelding
Ga naar Grootcirkels

SIMRAD TP 32 Stuurautomaat

De stuurautomaat houd de boot op koers, stuurt zelfstandig de boot, aandeel hand van een ingestelde kompaskoers of ten opzichte van de schijnbare windhoek. De stuurautomaat geeft gelegenheid voor de bemanning om uitkijk te houden, zeilen te trimmen, hijsen en strijken, maaltijden te bereiden of te rusten zonder zelf aan het roer te zijn. De stuurautomaat stuurt het schip maar houdt geen uitkijk, anticipeert niet op windvlagen of golven. Maar de stuurautomaat is wel onvermoeibaar en goed ongeregeld koersvast. Geavanceerde stuurautomaten zijn wel ‘zelflerend’, leren de scheepsbewegingen kennen en gaan daarop passend koersafwijkingen corrigeren.

SIMRAD TP32 stuurautomaat

NASA Clipper V2.0 Windmeter

De windmeter geeft de schijnbare windrichting en windsnelheid aan, de wind ten opzichte van het schip. Wanneer het vaart of zeilt zijn de metingen anders dan stilliggend, maar de windmeter geeft een indicatie voor de hoeveelheid te voeren zeil afhankelijk van de koers. Ruimschoots van de wind afzeilend zal de waargenomen wind lager zijn dan aan de wind ofwel richting de wind zeilend. Geavanceerde windmeters zoals deze welke uitgerust is met een digitaal signaal kunnen eventueel op een daarop ingerichte stuurautomaat worden aangesloten, om de stuurautomaat niet op een elektronisch kompas, maar op de inkomende windhoek te laten sturen. De windmeter en het display bij het roer is voor de roerganger een aanvulling op de windvaan in de mast.

Nasa Clipper Windmeter afleesinstrument, klik op afbeelding
NASA Marine windrichting- en windsnelheid gever
Ga naar meteorologie

IncasTec log

Het log meet de snelheid en de afgelegde afstand in Zeemijlen van het schip door het water. Gemeerd of voor anker liggend neemt het de snelheid waar van het voorbij stromende water. Het log meet dus niet de snelheid of afgelegde afstand over de grond. Maar aan de hand van bijvoorbeeld GPS gegevens of met peilingen en tijdmetingen kunnen wel de stroomsnelheden worden berekend. Onder het schip bevindt zich een peddelwieltje dat door het langsstromende water in beweging wordt gebracht. Een magneetje aangebracht in het wiel geeft een elektrisch signaal af, het aantal passages per tijdseenheid is een maat voor de snelheid. Vandaar uit berekend het log de afgelegde afstand door het water.

IncasTec log
Ga naar Grootcirkels

NASA Clipper GPS EasyLog

Het EasyLog geeft de snelheid van het schip weer ten opzichte van de grond, gebaseerd op GPS gegevens. Eigenlijk is het Easylog een dochterinstrument van de GPS met een beperkte weergave. Er kan dus een snelheidsverschil worden waargenomen tussen het gewone log en het Easylog, vanwege de aanwezigheid van bijvoorbeeld stromend water of zijdelingse drift als gevolg van de wind. Het Easylog geeft ook de gemeten afstanden over de grond weer in een totaalafstand en een te resetten reisafstand. Ook deze waarnemingen kunnen afwijken ten opzichte van het gewone log.

NASA Clipper Easylog, klik op afbeelding
Ga naar Sateliet Navigatie Systemen

NASA Clipper Dieptemeter

De dieptemeter meet de diepte van het water onder de boot, waarmee een gelijkblijvend, afnemend of toenemend verloop van de bodem kan worden vastgesteld. Aan de hand van een zeekaart waarop waterdiepte staan vermeld kan daarmee de dieptemeter ook een hulpmiddel zijn bij de plaatsbepaling. De werking van de Echosounder / dieptemeter berust op het uitzenden en ontvangen van een puls naar de bodem. Het tijdsverschil tussen uitzenden en ontvangen van de teruggekaatste puls is een maat voor de gemeten waterdiepte.

Nasa Clipper echosounder, klik op afbeelding
Ga naar Getijden

Philips / Leica MK9 Navigator GPS

Een gedateerde (bijna) alleskunner: geeft aan de hand van een satellietnavigatiesysteem de geografische positie, de koers en snelheid over de grond weer, evenals de afstand tot ingevoerde waypoints/routepunten, de verwachte tijd van aankomst, de benodigde vaartijd, de afgelegde afstand, de afwijking van de koerslijn, een ankeralarm, een aankomstalarm en een Man Over Boord functie. De GPS kan daarnaast desgewenst een stuurautomaat aansturen en gegevens doorgeven aan andere apparatuur zoals bijvoorbeeld RADAR, AIS en VHF. Kortom, een alleskunner.

Philips MK9 GPS navigator
Ga naar Sateliet Navigatie Systemen

NV-Verlag digitale kaarten

Aan boord zijn papieren zeekaarten van zowel de Hydrografische Dienst (Nederlands) maar ook zeekaarten van NV-Verlag (Duits). De beide zeekaarten doen qua kwaliteit niet voor elkaar onder, het fysieke formaat van de Duitse variant is wel iets handzamer, maar NV-Verlag voorziet bij aankoop ook in een digitale versie waarmee de kaarten kunnen worden gedownload op tablets en mobiele telefoons. Wanneer deze laatste zijn voorzien van GPS mogelijkheid wordt daarmee het tablet ook een plotter waarop de eigen positie, koers, snelheid worden weergegeven. Een aardigheid: ook andere NV-Verlag gebruikers worden als ware het ‘AIS’ ( Automatic Identification System) in het beeldscherm weergegeven. Nadelen zijn wel de kwetsbaarheid en het stroomverbruik van het tablet. Maar als update en bij de reisvoorbereiding of bijneem aanloop van havens is het een mooi hulpmiddel.

Een rasterkaart van NV-Verlag op een IPad, met van links naar rechts een uitgezoomd fragment, een onderliggend maar naar voren gehaald fragment en rechts een uitgeklapt navigatiescherm

Freiberger Sextant

Het sextant is een hoekmeetinstrument, het meet op afstand de booghoek in graden tussen twee punten gezien vanaf de waarnemer. Het sextant is ontwikkelt om de hoek te meten tussen de horizon van de waarnemer en een hemellichaam, zoals de zon of een ster. Het meten en weten van deze hoek kan gebruikt worden voor de astronomische plaatsbepaling. In de kustnavigatie kan het principe gebruikt worden om de afstand te bepalen tussen een waarnemer en een object waarvan de hoogte boven het zeeoppervlak bekend is, bijvoorbeeld van een vuurtoren. Liggende in het horizontale vlak kan met het sextant ook de hoek tussen twee landmarken worden gemeten. Wanneer van één landmark de kompaspeiling bekend is kan vandaar uit de geografische positie worden bepaald.

Freiberger sextant, klik op afbeelding
Ga naar astronomische navigatie

VHF Yeasu FTM 2002 Marifoon

Zend- en ontvangstapparatuur, voor het ontvangen van weer- en scheepvaartberichten, het oproepen van bruggen, sluizen, havens en andere schepen en kuststations bij noodsituaties en de communicatie met Search & Rescue betrokkenen.

Wempe Regatta Klok & Barometer

Altijd goed en soms belangrijk de tijd te weten. Bijvoorbeeld varende op getijdewateren of bij de reisplanning. Ook om te weten wanneer het tijd is om een ‘zonnetje te schieten’ met het sextant. De barometer meet de atmosferische luchtdruk. Opmerkelijke veranderingen van luchtdruk in een relatief korte tijd zijn de voorboden van meer wind.

Wempe Regatta klok
Ga naar Getijden
Wempe Regatta barometer
Ga naar meteorologie