Freiberger Sextant

Een sextant is een hoekmeetinstrument, in de eerste plaats ontwikkelt voor de navigatie op zee. Maar ook voor de luchtvaart bestaan er daarvoor geschikte sextanten. Het is mogelijk om met een sextant de hoek in booggraden te meten van een bijvoorbeeld een gebouw, maar het sextant is vooral bedoeld voor de astronomische navigatie, waarbij de hoek gemeten wordt tussen een hemellichaam aan het firmament en de horizon van de waarnemer.

Klik op afbeelding en ga naar Astronomische plaatsbepaling

Alhoewel wij in principe kunnen volstaan met de beginselen van de kustnavigatie, waarbij er wel perioden kunnen zijn van afwezigheid van ‘landzicht’ of ‘bebakening’ en we gebruik maken van het Global Position System is het een uitdaging om de plaatsbepaling op basis van zon en sterren te begrijpen en eigen te maken. Het aardige is dat de bergkist van ons sextant is gemaakt uit het hout van laden, afkomstig uit een zeiljacht dat de wereld is rondgezeild, de Tina III,  een Yawl-getuigd zeiljacht van 16 meter en een gewicht van 22 ton, opgeleverd  in 1972 door de Duitse scheepswerf Lübbe Voss naar een ontwerp van Karl Borgwardt.

Freiberger sextant

Het moderne sextant zoals onze ‘Freiberger’ bestaat uit een frame met een gradenboog van 120 graden, waaraan een vizier, het ‘oculair’, en een half doorzichtige ‘horizonspiegel’ of ‘kimspiegel’ zijn gemonteerd. Aan het frame bevindt zich een beweegbare arm met fijnafstelling langs de gradenboog, op deze beweegbare arm is een tweede spiegel, de ‘indexspiegel’ gemonteerd welke met de arm meebeweegt. Door het op het oog van de waarnemer scherp te stellen ‘oculair’ heeft de waarnemer zicht op (a) de horizon via de horizon- of kimspiegel en (b) via de indexspiegel op een waar te nemen object of hemellichaam. Bij een hoekmeting van 0° wordt (instrumentfouten niet meegerekend) bijvoorbeeld de horizon in één rechte lijn waargenomen. ‘Kimspiegel’ en ‘indexspiegel’ zijn dan volkomen parallel aan elkaar. De hoogte in booggraden van een hemellichaam wordt vastgesteld door in het vizier zowel de horizon en het hemellichaam beiden in het vizier waar te nemen, aan de hand van de beweegbare arm. Om het oog van de waarnemer te beschermen tegen verblinding bevinden zich zowel voor de ‘horizonspiegel’ als voor de armspiegel filterglazen verschillende sterkten.

Freiberger sextant stelsleutel

Ga naar de handleiding van de Freiberger Trommelsextant (Duits)

De benaming ‘sextant’ komt vanwege de omvang van het frame van het instrument, namelijk éénzesde deel van een gehele cirkel van 360°. ‘Sext’ staat voor ‘zes’. Op de schaalverdeling van het instrumentframe treft men bij het sextant echter een boog van 120° , het dubbele aantal. De spiegelwerking verdubbeld de schaal, waardoor er over een boog van 60°, éénzesde deel van een cirkel 120° kunnen worden weergegeven.

De gradenboog van het Freiberger sextant in graden (°) en een fijnafstelling in minuten (‘)

Zonsgegevens 2019 klik hier

Zonsgegevens 2020 klik hier

Zonsgegevens 2021 klik hier

Ga naar Nautische Almanak

Astronomische plaatsbepaling klik hier

Stellen van spiegels van sextant