Poolshoogte

‘Poolshoogte nemen’. Dit begrip stamt van het navigeren op de Poolster ofwel de Polaris mogelijk wanneer we ons bevinden op het noordelijk halfrond van de aarde, met zicht op de sterrenbeelden Grote Beer, Kleine Beer of Weegschaal waarmee we de Poolster kunnen vinden. Doe Poolster staat vrijwel recht in het verlengde van de aardas, recht boven het ware noorden. Zeelieden zoals de Vikingen wisten dat hoe meer noordwaarts zij kwamen, dat de de Poolster meer en meer boven hen kwam te staan. Wanneer wij zich zuidwaarts bewogen zakte de Polaris weer meer naar de horizon. Op de evenaar komt wanneer waarneembaar de Poolster op de horizon, en in recht in het noorden. Waarmee de Polaris zowel als (globaal) controlemiddel van de koers / het kompas kan zijn als hulpmiddel bij de bepaling van de breedtegraad waarop men zich bevindt. Waarbij, gebruik makend van een sextant, omrekenen achterwege kan blijven! De gemeten hoogte in booggraden met een sextant komt vrijwel overeen met de breedtegraad waarop men zich bevindt. Vandaar dat de zeelieden in de oudheid al vrij nauwkeurig konden navigeren op de Polaris.

De Polaris ofwel de Poolster staat recht boven de Noordpool, en is aan het firmament het meest eenvoudig te vinden door middel van het sterrenbeeld Grote Beer. Door de twee sterren tegenover de ‘steel van de steelpan’ te verbinden kan er een lijn getrokken worden wijzende naar de Polaris.
Hoogtemeting in booggraden van de Poolster of de Polaris. Op de Noordpool van de aarde wordt een hoogte Ho van 90° gemeten, op de evenaar van de aarde bedraagt de hoogtemeting 0°.

Aangenomen Waarnemer AW 1 welke zich op de Evenaar van de aarde bevinden zullen de Poolster (theoretisch/indien mogelijk) op de horizon waarnemen. Wanneer waarnemer AW 1 de beschikking heeft over een sextant zal deze de Poolster op de horizon waarnemen, een gemeten Zonshoogte Ho van 0 graden.

Aangenomen Waarnemer AW 3 welke zich op de Noordpool van de aarde bevindt zal de Poolster recht boven zich waarnemen. Wanneer waarnemer AW 3 de beschikking heeft over een sextant zal deze een Ho tussen de horizon en de Poolster meten van 90 graden.

Aangenomen Waarnemer AW 2 zal een Ho tussen de Poolster en de horizon waarnemen gelegen tussen de 90 en de 0 graden. Hoe Noordelijker AW 2 zich bevindt, hoe hoger het aantal booggraden. Wanneer we de aarde als een perfecte bolvorm beschouwen zal de gemeten hoogte van de Ho Polaris in theorie overeen komen met de breedtegraad waarop  waarnemer AW 2 zich bevindt.

De gradenboog van het Freiberger sextant in graden (°) en een fijnafstelling in minuten (‘)

Disclaimer De bovenstaande uitleg en benaderingen zijn zo betrouwbaar mogelijk uitgelegd maar geven geen garantie op een veilige navigatie ter land, ter zee of in de lucht. Het bovenstaande is uitsluitend bedoeld om het begrip van en de belangstelling voor de astronomische navigatie te verbreden.

‘Hij bepaalt het getal van de sterren,
Hij roept ze alle bij hun naam.
Groot is onze Heer en oppermachtig,
zijn inzicht is niet te meten.’

PS 147

Sluit Menu