Middagbreedte (10)

Middagbreedte in theorie

Hoe ingewikkeld de astronomische plaatsbepaling ook moge lijken, de Middagbreedte bepalen aan de hand van de zon die door haar hoogste punt gaat, de eenvoudige basisformule luidt ‘Breedte AW ° = 90° – Zonshoogte Ho °’.

Aarde het middelpunt?

Maar eerst een misverstand wegwerken: de aarde bevindt zich in een baan om de zon. Maar voor de astronomische navigatie doen we alsof de aarde het middelpunt van het heelal is, en alsof de zon rond de aarde draait. Maar de werkelijkheid is anders, de aarde draait om de zon en het zonnestelsel bevindt zich ergens in het heelal, iedere ster aan de hemel is weer een schitterend hemellichaam op zich. Mooi is hoe astronauten de aarde vanuit de ruimte beschrijven: Door afstand van de aarde te nemen ervaren ze nabijheid. De aarde nabij willen zijn in alle kwetsbaarheid, die kleine kern van kwetsbaar leven met die flinterdunne atmosfeer in het immense heelal. Dit gezegd hebbende: in de astronomische navigatie beschouwen we ’tegen beter weten in’ de aarde als middelpunt van het heelal.

Formulering

Nu het sommetje: ‘Breedte AW° = 90° – Zonshoogte Ho°’. Stel dat de Aangenomen Waarnemer AW zich bevindt ergens op een zekere breedtegraad. En met een sextant meet deze rond het middaguur met de zon recht in het zuiden op haar hoogste punt een bepaalde waarde. Bijvoorbeeld een Zonshoogte Ho van 37°30’, de booghoek tussen de zon en de waargenomen horizon. Uitgewerkt in de formule wordt het dan Breedte AW ° = 90° – 37°30’, Breedte AW = 52°30’.

Principe van de Middagbreedte

Declinatie

Maar de zon staat niet altijd recht boven de Evenaar: vaker in meer of mindere mate noordelijk of zuidelijk van de Evenaar. Dan dient de Declinatie verrekend te worden. Bij een noordelijke Declinatie van de zon zal de Aangenomen Waarnemer een hogere zonshoogte Ho° meten. Bij een noordelijke Declinatie dient deze te worden afgetrokken. Bij een zuidelijke Declinatie dient deze te worden opgeteld om tot de correcte breedte te komen. Dan neemt de Aangenomen Waarnemer een lagere zonshoogte Ho° waar. De formule wordt dan uitgebreid tot:

Breedte AW ° = 90° – Zonshoogte Ho ° -/+ Declinatie °

Hoogtemeting Ho bij Declinatie van de zon
Klik op afbeelding en ga naar Astronomische Navigatie

Geef een antwoord