Greenwich Mean Time (2)

Greenwich Mean Time

Wanneer de zon recht in het zuiden staat, gezien vanuit een land als Nederland, of recht boven je in de Tropen, of recht in het noorden gezien vanuit bijvoorbeeld Nieuw Zeeland, Australië of Zuid-Amerika, dan is het midden op de dag. Je zou er dan de klok op gelijk kunnen zetten, het is dan twaalf uur. Of toch niet?

Het gegeven is: de aarde staat nooit stil, maar draait al een eeuwigheid onophoudelijk ronden om haar aardas. Als het ware als een uurwerk met versleten lagers, onder invloed van de aantrekkingskrachten van de zon en de maan. Het water van de oceanen klotst alle kanten op. En of de zon helemaal stil staat in het heelal, wie het weet mag het zeggen. Maar al met al is er wel een aardige regelmaat, naar menselijke maatstaven in nog net geen vierentwintig uur klokje ronddraaiend, in 23 uur, 56 minuten en 4 seconden met als draaipunt een denkbeeldige as door de polen. Schrikkelseconden zijn nodig om de klokken weer ‘op tijd’ te laten lopen, in gelijke tred met de bewegingen van de aarde rond de zon.

Knappe koppen hebben de aarde in vakken verdeeld. Maar dat was nog een heel gepuzzel. Want de aarde heeft een bolvorm. Sterker nog, een beetje een afgeplatte bol als gevolg van middelpuntvliedende krachten. Maar het is gelukt door de aarde te beschouwen als een volmaakte bol bij het bedenken van een ‘vakverdeling’. Men bedacht lijnen in de lengte en de breedte als cirkels rond de aarde. Cirkels in de lengte evenwijdig aan de Evenaar, de paralellen, en cirkels in de breedte van pool tot pool, de meridianen. Het ‘Geografisch Coördinatenstelcel’ met een Noordelijk – en een Zuidelijk halfrond en een Oostelijk – en een Westelijk halfrond. Een plaats op aarde ligt op zoveel graden noorderbreedte en op zoveel graden oosterlengte. Of een andere variant.

Geografisch coördinatenstelcel

Baken in zee

De Evenaar, die laten we nog maar even rusten. Maar welke meridiaan aan te wijzen als de 0° Meridiaan, met in het verlengde de 180° Meridiaan, de scheidslijn tussen het Oostelijk – en het Westelijk halfrond? Waarvandaan ook de tijd gemeten kan gaan worden, als zijnde de ‘wereldtijd’? Daar is lang over gediscussieerd, met name door zeevarende landen als Engeland, Spanje en Portugal. Door het Observatorium van Parijs loopt ook een ‘Franse Meridiaan’. Nederlandse zeelieden gebruikten volgens logboeken uit de zestiende en zeventiende eeuw vaak de ‘Meridiaan van Tenerife’, met de vulkaanberg Pico del Teide als baken. Aardig om te weten: Pico del Teide is de hoogste vulkaan van Europa wanneer deze gemeten wordt van aan de basis op de oceaanbodem tot aan de top. Met zijn 3.715 meter boven water en ruim 7.000 meter onder water is hij bijna 11 kilometer hoog. Een baken in zee! Cartograaf Gerard Mercator stelde een 0° Meridiaan voor lopende over Kaapverdië en tekende vandaar uit zijn wereldkaart in Mercatorprojectie.

Greenwich Observatorium

Maar uiteindelijk kan je erop wachten dat het rijk met de meest wereldwijde belangen, de grootste invloed en de knapste geleerden het mag zeggen. En dat was Engeland. Beduidend dat de 0° Meridiaan over Greenwich loopt, alwaar ook al sinds mensenheugenis een Koninklijk observatorium staat. Dat was al zo in de zestiende eeuw, de Gouden Eeuw van vorsten, ontdekkingsreizigers en kolonisten. In 1884 werd de 0° Meridiaan van Greenwich als universeel aangewezen, waarmee we tot op de dag van vandaag rekenen. In tijd en plaats. Gaat de zon door de Meridiaan van Greenwich, dan is het 12.00 uur Greenwich Mean Time, 12.00 GMT.

Greenwich

Maar dan de tijdzones: de aarde maakt één omwenteling in (zo goed als) vierentwintig uur. Een ronde van 360° gedeeld door 24.00 uur maakt 15° per uur. Met de 0° Meridiaan van Greenwich in het midden maakt dat een zone van 7°30’ oostwaarts en 7°30’ westwaarts. Vandaar de benaming Greenwich Mean Time. Alle reden om de tijd afgeleid van de Meridiaan van Greenwich de ‘gemiddelde tijd’ te noemen.

Greenwich Mean Time Tijdzones
Klik op afbeelding en ga naar Astronomische Navigatie

Geef een antwoord