Evenaar (5)

Over de Evenaar

De Evenaar is de denkbeeldige lijn die de aarde in twee gelijke halve bolvormen verdeeld, het noordelijk- en het zuidelijk halfrond. Andere benamingen voor de Evenaar zijn de Evennachtslijn en de Equator. De Evenaar is een ‘Grootcirkel’, waarvan het vlak door het middelpunt van de aarde gaat en heeft daarmee de grootst mogelijke omtrek rondom het aardeoppervlak. Zoals ook de meridianen die in elkaars verlengde liggen en andere willekeurige ‘Grootcirkels’ met het snijvlak door het middelpunt van de aarde. Maar het uitzonderlijke van de Evenaar is dat het vlak van de Evenaar recht ofwel onder een hoek van 90° op de denkbeeldige aardas staat.

Onderwaterschip van de Cutty Sark, gelegen in Greenwich nabij de 0° Meridiaan. Deze Theeklipper is meermalen de Equator ofwel de Evenaar gepasseerd.

Relatieve snelheden 

De aarde draait in 23 uur, 56 minuten en 4 seconden rond haar denkbeeldige aardas. Hoe verder weg een punt op aarde is gelegen van de aardas, hoe groter de relatieve snelheid van dat punt. Ter illustratie: stel, een waarnemer gaat staan op de geografische Noordpool (of de geografische zuidpool), daar waar de denkbeeldige aardas het aardoppervlak snijdt, dan maakt deze waarnemer een ronde op de plaats in die 24 uur. Gaat deze waarnemer 10 meter van de geografische pool vandaan staan, dan gaat de waarnemer zich bewegen in een baan van 31,4 meter in 24 uur. Omgerekend 1,3 meter per uur. De omtrek van de aarde bedraagt 40.000 kilometer. Dat wil zeggen dat een waarnemer op de evenaar een (relatieve) snelheid heeft van 1666,66 kilometer per uur. Deze relatieve omtreksnelheidsverschillen (de aarde beweegt zich ook in een baan rondom de zon) hebben een aantal min of meer waarneembare effecten.

Afgevlakte polen De aarde is geen volmaakte bol, maar is aan de polen afgevlakt, als gevolg van de middelpuntvliedende kracht die aan de evenaar groter is vanwege de grotere omtreksnelheid. De langste van de evenaar wordt gesteld op 40.075 kilometer, waarmee de relatieve snelheid uitkomt op 1670 kilometer per uur.

Warmere streken De evenaar bevindt zich dichter bij de zon dan de andere delen van de aarde. Alhoewel de zon als warmtebron in de astronomische navigatie wordt beschouwd als ‘staande oneindig ver weg’ zijn de gemiddelde temperaturen op aarde rond de evenaar hoger dan op hogere breedten en de polen.

Corioles-effect Door het ‘Coriolis-effect’ en de verschillende omtreksnelheden op verschillende breedten ontwikkelen lagedrukgebieden op het noordelijk halfrond zich in een linksom draaiende beweging en op het zuidelijk halfrond in een rechtsom draaiende beweging. Bij hogedrukgebieden andersom.

Doldrums Zo wordt het oceaangebied genoemd van 10° Noorderbreedte tot 10° Zuiderbreedte, een gebied van zwakke en veranderlijk winden maar ook van windstilte. Ten tijde van de grote zeilvaart om ‘dol’ van te worden.

Kortdurende overgangen Door de hogere omtreksnelheid in de gebieden rond de evenaar verlopen de overgangen van de nacht naar de dag en andersom sneller, met andere woorden, de tijden van ochtend- en avondschemering zijn beduidend korter.

Gelijke perioden dag en nacht De dag en de nacht duren rondom de evenaar zo goed als even lang, het is ongeveer twaalf uur licht en twaalf uur donker, afgezien van relatie kleine variaties al naar gelang het seizoen. Lange zomeravonden en lange winternachten behoren toe aan de hogere breedten van de aarde.

Declinatie van de zon Een waarnemer op de evenaar kan de zon recht boven zich weten, maar ook in het zuiden of het noorden, afhankelijk van de tijd van het jaar. De meeste waarnemers op het noordelijk halfrond zien de zon rond de middag in het zuiden staan, de meeste waarnemers op het zuidelijk halfrond zien de zon rond de middag in het noorden.

Hemellichamen van oost naar west Waarnemers op en rondom de evenaar zien sterren meer een langgerekte boog aan de hemel afleggen van oost naar west vergelijkbaar met de zon, dan waarnemers op hogere breedten van de aarde. Daar bewegen sterren en sterrenformaties zoals de Grote – en Kleine Beer zich meer in een cirkel rond de Poolster.

Zichtbaarheid van Poolster en het Zuiderkruis In theorie zouden de Polaris ofwel de Poolster, en de sterrenformatie het Zuiderkruis vanaf een positie op de Evenaar aan de horizon te zien kunnen zijn, maar in de praktijk blijkt dat niet zo te zijn. De poolster wordt zichtbaar wanneer men zich noordelijker dan de Evenaar beweegt, het Zuiderkruis bij beweging naar het zuiden. De invloed van de atmosfeer waar men doorheen kijkt zijn mede oorzaken van de onzichtbaarheid van deze hemellichamen.

Aardas en Ecliptica

De denkbeeldige aardas staat gekanteld ten opzichte van het vlak van de Ecliptica, ofwel de baan van de aarde rondom de zon, bij benadering onder een hoek van 66°33′. Anders gezegd, de aardas staat bij benadering 90° – 66°33′ = 23°27’ schuin gekanteld. Dit maakt dat de zon ten opzichte van de aarde een Declinatie heeft van variërend 23°27’ noorderbreedte in de zomer van het noordelijk halfrond tot 23°27’ zuiderbreedte in de zomer van het zuidelijk halfrond. Rond 21 maart, het begin van de lente voor het noordelijk halfrond is de zonsdeclinatie 0° en bevindt de zon zich om rond de middag voor de waarnemer op de Evenaar recht boven zich. De Declinatie wordt meer en meer noordelijk.  Rond 21 september wederom, het begin van de herfst voor het noordelijk halfrond, de Declinatie van de zon wordt meer en meer zuidelijk.

Declinatie van de zon
Klik op afbeelding en ga naar Astronomische Navigatie

Geef een antwoord