Het culturele van de Kerstboom

Kerstboom

Het zetten van een kerstboom is uitgegroeid tot een wereldwijde traditie. Waarbij de kerstboom toebehoort aan de christelijke cultuur. Met oorspronkelijke wortels bij de Germanen. En met verwantschap aan het noordelijk halfrond van de aardbol.

Oorsprong

Waar deze woorden op gebaseerd zijn? Laten we maar bij de Germanen beginnen, de verschillende stammen en bevolkingsgroepen van noordelijk Europa van de Noordzeekust tot de Oostzeekust inclusief het huidige Scandinavië rond de eerste eeuwen voor en na de Christelijke jaartelling. Deze Germaanse stammen zagen in de zomer en winter ‘groen blijvende naaldbomen’ de symboliek van ‘vruchtbaarheid’ en van ‘vernieuwing’. En daarmee komen we op het klimaat van het Noordelijk halfrond met de zomer- en winterseizoenen en in het bijzonder de noordelijke streken: Warm en licht in de zomer, lange dagen en zomeravonden en hoog in het noorden de midzomernachtzon, koud en donker in de winter, korte dagen met in de hoge noorden geen zon en nagenoeg geen daglicht. Houvast bij de symboliek van de groenblijvende naaldboom, vernieuwing dwars door de koude winternacht. Ook de hete zon van de zomer doorstaand.

Cultureel

Vanuit de Joodse cultuur met het hart in Jeruzalem en Israël is het christelijk geloof ontstaan. ‘Heidense volken’ waaronder de Germanen van Noord Europa namen het christelijk geloof aan, waarbij het ‘cultureel erfgoed’ van de ‘vruchtbaarheid- en vernieuwingsboom’ aansloot bij de christelijke geloofsopvatting. Zo is er de Joodse en de ook door christenen gelezen en gezongen Psalm 1 waarin het gaat over eerlijke mensen die zullen zijn als ‘altijd vrucht dragende bomen van wie de bladeren niet verdorren en altijd weer tot bloei komen’. En zo smolten Germaans en Christelijk gedachtegoed samen, bleef er oorspronkelijk cultuurgoed van de Germanen bewaard, de groenblijvende naaldboom van de Germanen werd de kerstboom van de christenen.

Christelijke traditie

Maar wat nu als je ‘puur christelijk’ zou willen zijn, je louter en alleen zou willen richten op waar het volgens jou om zou moeten gaan? Voor die vraag stond kerkhervormer Maarten Luther ook. Het christendom was rijk geworden aan symbolen en rituelen, zo rijk dat de gelovigen van de vijftiende eeuw ‘door de bomen het bos niet meer zagen’. Er kwam een beweging op gang van ‘alles wat als “overbodig en buitensporig” gezien werd de kerk en het christelijke huis uit’. Maar alhoewel Luther ook vond dat er wel heel veel ‘rituelen’ waren ontstaan, zou juist hij het geweest zijn die aan de symboliek van de spar, aan de kerstboom een vernieuwende betekenis heeft gegeven: met de geboorte van Jezus was er een nieuwe tijd begonnen, geloof in ‘vernieuwing’ en ‘verandering’, geloof in het ‘licht voor de wereld’. Of Luther het heeft bedacht is de vraag, maar de driehoekige vorm van de spar, de dennenboom, zou ook symbool kunnen staan voor de christelijke opvatting van de ‘Drie-Eenheid’ van Vader, Zoon en Heilige Geest. De eeuwige God die de hemel en aarde formeerde, de Zoon die in de wereld is gekomen, de Geest die er altijd en overal kan zijn.

Kerstversiering

Alhoewel de ‘moderne’ kerstboom opgetuigd kan zijn met slingers en tierelantijnen werd de oorspronkelijke kerstboom versierd met kaarsjes, kerstballen, dertig rode rozen en drie witte rozen. De kerstballen zouden daarbij verwijzingen zijn naar de vruchtboom waarvan de Bijbelse Adam en Eva namen. Met als gevolg dat zij het aardse paradijs moesten verlaten. De dertig rode rozen staan voor de dertig levensjaren van Jezus van Nazareth. De drie witte rozen voor zijn drie verkondigende, genezende en onderwijzende jaren, maar de drie witte rozen kunnen ook de drie dagen in het graf voorafgaande aan de Opstanding symboliseren. De piek op de kerstboom staat daarbij voor de Ster van Bethlehem die de ‘wijzen uit het Oosten’ naar Jezus leidde.

Geef een reactie

Sluit Menu