Seizoenen van lente, zomer, herfst en winter

Astronomische getijden

De seizoenen op aarde wisselen zich op aarde af gedurende het verloop van het jaar, van de lente naar de zomer en van de herfst naar de winter. In de zomer zijn de dagen langer dan in de winter, zomers komt de zon vroeger in de morgen op en gaat pas later in de avond onder, en daarmee zijn in de zomer de donkere nachten kort. Gelijktijdig: is het voorjaar en lente op het noordelijk halfrond, dan is het najaar en herfst op het zuidelijk halfrond. In de zomer van het noordelijk halfrond blijft het op de hoge noordelijke breedten en rond de noordpool ook in de nacht het etmaal rond licht, terwijl het dan op de zuidelijke breedten gedurende het gehele etmaal donker zal zijn. In de winter van het noordelijk halfrond juist andersom, dan blijft het ‘licht’ op de zuidpool van de aarde. De verklaring hiervoor is de schuine stand van de denkbeeldige aardas, onder een hellingshoek van 23,44 graden ten opzichte van de zon en de baan die de aarde trekt rondom de zon. De richting van de helling blijft naar één richting gekeerd, waardoor de aardbol veranderd in haar stand ten opzichte van de zon. Wat op aarde gemerkt wordt in het verloop van de jaarlijkse seizoenen. De zon wordt in de zomer op het noordelijk halfrond meer noordelijk waargenomen bij opkomst en ondergang, in de winter staat de zon voor de waarnemer meer zuidelijk. De ‘Kreeftskeerkring’ op 23,5 graden noorderbreedte en de ‘Steenbokskeerkring’ op 23,5 graden zuiderbreedte zijn de ‘keerpunten’ van de zon, daar ziet een waarnemer de ‘zonnewende’.

Zonnewende 21 december

21 december 2018 kwam de zon om 8:46 uur op, en zal weer onder gaan om 16:29 uur. De 20e december kwam de zon een minuut eerder op, om 8:45 uur, en de 22e december zal de zon een minuut later ondergaan. Komende 4 januari 2019 zal de zon om 8:47 uur opkomen, net als op 23, 24 en 25 december, de Kerstdagen.  Na 4 januari gaat ook de zonsopkomst weer vervroegen terwijl de zonsondergang al sinds 15 december 2018 aan het verlaten is. Dit duidt de zontabel hieronder aan.

Azimuth en declinatie

In de tabel is ook het verloop van de ‘Azimuth’ (de richting/peiling in booggraden van de zon ten opzichte van het ware noorden) en de ‘declinatie’ (de hoogtestijging van de zon in booggraden noordelijk of zuidelijk van de evenaar) kenbaar, op de 21e december de uiterste waarden in de cyclus.

Aangenomen Waarnemer, Azimuth, Ware Peiling, hemellichaam en horizon in perspectief.

Lengende dagen

Dit alles te maken hebbend met de zonnewende. De zon is vanaf de aardbol op het middaguur waargenomen gedaald tot de Steenbokskeerkring, vanaf vandaag de 21e december klimt de zon dagelijks weer noordelijker, en gaan de dagen lengen en worden de nachten korter.

Berekende gegevens van de zon voor de locatie Utrecht, Geografische Positie 052°05’08” noorderbreedte 005°07’45” oosterlengte

Astronomische Seizoenen

Noordelijk halfrond

Lente: 21 maart t/m 20 juni
Zomer: 21 juni t/m 20 september
Herfst: 21 september t/m 20 december
Winter: 21 december t/m 20 maart

Zuidelijk halfrond

Lente: 21 september t/m 20 december
Zomer: 21 december t/m 20 maart
Herfst: 21 maart t/m 20 juni
Winter: 21 juni t/m 20 september

Middernachtzon en Poolnacht

In de zomerperiode van het noordelijk halfrond worden de dagen langer en worden de nachten korter. Op de meest noordelijke breedtegraden blijft het zelfs het gehele etmaal licht, ook in de nacht. Sterker nog, de poolcirkels bevinden zich op de 66,34e tot 66,56e noorder – en zuiderbreedtegraad waarboven het gehele etmaal de zon boven de horizon te zien kan zijn. Dus ook op dat deel van de aarde dat van de zon is afgekeerd. Zie de noordpool in tekening: er is een moment in het jaar dat ook aan de ‘linkerzijde’ van de aardbol de zon ‘over de geografische noordpool heen’ is te zien. De zon schijnt als het ware over de poolkap heen. Dit doet zich één dag in het jaar voor: de zon het gehele etmaal zichtbaar vanaf de aarde. Hoe noordelijker men dan gaat, hoe meer etmalen met een zichtbare zon op de noordpool. Het andere doet zich ook voor, een etmaal waarop de zon een etmaal niet is te zien. Zie de zuidpool in de tekening: er is een moment in het jaar dat ook de ‘rechterzijde’ van de aardbol zover is weggekanteld dat de zon vanaf de aarde een etmaal lang niet is te zien. Hoe zuidelijker men dan gaat, hoe meer etmalen er dan zullen zijn zonder zon. Dit fenomeen wordt genoemd de ‘poolnacht’. Wanneer de zon een etmaal lang te zien is, dan spreekt men van de ‘middernachtzon’. De noordelijke en zuidelijke poolcirkels zijn daarbij een bijzondere breedtegraden.

Waar en wanneer de midzomernachtzon te zien?

Rovaniemi, Finland van 6 juni tot 6 juli
Lofoten, Noorwegen van 23 mei tot 18 juli
Tromsø, Noorwegen van 17 mei tot 26 juli
Noordkaap, Noorwegen van 11 mei tot 2 augustus
Longyearbyen, Spitsbergen van 18 april tot 25 augustus

Sluit Menu