Loodsen

Loodsen zijn de gidsen op het water. Zij kennen het vaarwater, zijn bekend met waterdiepten, ondiepten, stroming en winden. Weten de werkwijzen bij sleepboothulp, roeiers en vletterlieden, de procedures bij te passeren bruggen en sluizen en de communicatie met scheepvaartbegeleiding vanaf de wal. Het loodsen van schepen is een oud beroep, de schapenhouders van Texel en de visserlui van de Noorse fjorden als voorbeeld deden het als bijverdienste. De loods van tegenwoordig is een vakman die als stuurman of kapitein de nodige zeeervaring heeft om gekwalificeerd zee-, rivier- of havenloods te mogen zijn. Een loods komt aan boord bij het binnenlopen of uitvaren van zeehavens. Vaak begint en eindigt de taak van de loods op volle zee. Waar de loodsboot als station zee fungeert. De loodsbootbemanning haalt de loods op van uitvarende schepen en brengt de loods naar aankomende schepen. Bij dag en nacht. Bij goed en slecht zicht en weer. Zeven dagen per week. IJs en weder dienende. Het gehele jaar door.

ss Nieuw Amsterdam bij het verlaten van de Nederlandse wateren, de loodsboot langszij bij het afhalen van de loods.

Loodsboot Rigel

De Rigel in 1948 bij de scheepswerf van L. Smit in Kinderdijk.
De machinekamer van loodsboot Rigel met haar oorspronkelijke Smit-MAN hoofdmotor welke eind jaren zeventig vervangen zal gaan worden door een Bolnes dieselmotor.
Loodsboot Rigel en een zusterschip gemeerd in de havenkom van Maassluis, met het oorspronkelijke stuurhuis waar men voorlangs kon lopen. Zie ook de gestapelde reddingvlotten op het stuurhuisdak.

Bouw van de Rigel

Van ms Rigel is de kiel vlak voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog gelegd op bij de Arnhemse Scheepsbouw Maatschappij, volgens het bestek van de bouw van een Groenlandtrawler. Een vissersschip dus voor de Noordatlantische wateren. Maar het casco van Rigel werd in 1942 door de bezetter gevorderd om het geschikt te maken als luchtafweerschip ofwel ‘Vorpostenboot’. Na de oorlog, Nederland had haar loodsboten verloren zien gaan, werd het schip heringericht tot Nederlands loodsvaartuig, evenals haar zusterschepen Deneb en Algol. De lijnenplannen van het al gesloopte betonningsvaartuig ss Zierikzee vertoond daarbij duidelijke overeenkomsten met die van de Algol, Deneb en Rigel. Na de ombouw en afbouw bij de werf van L. Smit in Kinderdijk is de Rigel op 14 oktober 1948 in dienst gesteld als loodsboot voor het station Rijnmond in de aanloop van de Nieuwe Waterweg bij Hoek van Holland. Maassluis koos zij als ligplaats wanneer zij als ‘reserve’ lag.

In de buitenhaven van Maassluis liggende loodsboot Rigel in volle glorie.
Loodsboot Rigel in de binnenhaven van Maassluis achter de Koepaardbrug. Over bruggen gesproken: hier is de Rigel al voorzien van het ruimere stuurhuis waarbij de omloop voor het stuurhuislangs is komen te vervallen.

Loodsvaartuig Rigel en het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut

Na de Tweede Werelsoorlog ontstond er op de Noordatlantische Oceaan een situatie dat verschillende landen weerschepen op station hadden liggen om meteorologische – en maritieme waarnemingen te doen ten behoeve van het luchtverkeer en de scheepvaart, resulterend onder het ‘weerschepennet’. De waarnemingen werden ondermeer gedaan door het oplaten van weerballonnen met opnameapparatuur voor luchtdruk, luchttemperatuur, luchtvochtigheid en windsnelheid ten behoeve van weerkaarten. Ook onder Nederlandse vlag voeren er twee weerschepen, aanvankelijk de Cirrus en later de Cumulus. Het verhaal gaat dat de Rigel ten tijde van de Watersnoodramp van 1953 een belangrijke schakel heeft vervuld in het onderhouden van het radioverkeer met de getroffen Zeeuwse gebieden. De logboeken van de Rigel vertellen ook dat ms Rigel een aantal meteoreizen heeft ondernomen met het oog op het in kaart brengen van weersystemen boven de Doggersbank, ten tijde dat de Zeeuwse Delta nog kwetsbaar was door verzwakte en doorbroken dijken. Een taak die ook de weerschepen Cirrus en later de Cumulus vervulden.

Loodsboot Rigel in de buitenhaven van Maassluis met het oorspronkelijke stuurhuis waarbij men voor het stuurhuis langs kon lopen. Zie ook de reddingvlotten op het stuurhuisdak en het luchtafweergeschut op het voordek onder een pressening (dekkleed).

Dubbelrol tijdens de Koude Oorlog

Ook stond de Rigel bij de Koninklijke Marine te boek als ‘communicatievaartuig’ wat inhield dat ms Rigel voorzien was van luchtafweergeschut waar ook regelmatig mee geoefend werd. Het schip was daarmee ook beschikbaar was om wanneer noodzakelijk regeringsfunctionarissen en leden van het Koninklijk Huis in veiligheid te brengen, een voorzorgsmaatregel ten tijde van de Koude Oorlog waarbij de slaapplaatsen en dagverblijven voor gezagvoerder, stuurlieden, machinisten, bootslieden, kwartiermeesters matrozen, loodsen en leerlingloodsen goed van pas zouden komen. Loodsboten in Vlissingen, Maassluis, IJmuiden en Delfzijl lagen er niet zomaar als ‘reserve’: ‘Hij die waakt slaapt niet’. Schepen als de Rigel maar ook als de Castor en later C-, S- en M-klasse loodsvaartuigen (zie later in dit artikel) konden dan ook worden uitgerust met luchtafweergeschut en hadden voor ‘stationschepen’ opmerkelijk ruime brandstofbunkers. Groot genoeg om zonder tussentijds bunkeren Zuid Afrika te bereiken of de Atlantische Oceaan over te steken in geval van een evacuatie van prominente personen. Een vertrouwelijkheid van defensie waar de loodsboten aangemerkt stonden als ‘communicatievaartuigen’. Naar de buitenwereld toe lagen de loodsboten in de genoemde havens als ‘reserveschepen’. Met als argument ‘de loodsdienst moet ten alle tijden doorgaan …’

Voormalige loodsboot Rigel, zeekadetkorps Maassluis, met langszij sleepvlet Kermit.
Aardig detail, langszij de Rigel op de foto hierboven ligt de sleepvlet Kermit, deze foto toont de Kermit bij de nieuwbouw door Damen Shipyard BV te Gorinchem voor rekening van Smit Internationale.

ms Rigel als korpsschip

Tot op heden is ms Rigel in gebruik als opleidingsschip van het Zeekadetkorps Maassluis en staat zij ingeschreven als Varend Monument. De getoonde foto is genomen in december 2017, enkele maanden nadat zij van nieuwe masten is voorzien naar het voorbeeld van haar oorspronkelijke masten.

Technische gegevens motorschip Rigel

Langsdoorsnede en bovenaanzicht loodsboot Rigel, zusterschip van de loodsboten Algol en Debeb.
Zijaanzicht ms Rigel

Technische gegevens ms Rigel

Scheepswerf: Arnhemse Scheepsbouw Maatschappij
Kiellegging: 1939
Afgebouwd: L. Smit Kinderdijk
In dienst genomen: 14 oktober 1948
Roepnaam: PC 8126

Lengte over alles 49 meter
Breedte over alles 8,00 meter
Holte: 6,30 meter
Diepgang: 3,80 meter
Waterverplaatsing: 495 ton
Hoofdmotor: oospronkelijk Smit-Man 700 apk
Huidige hoofdmotor Bolnes 7 cil. DNL 735 apk
Voortstuwing: Schelde verstelbare/omkeerbare schroef
Generatoren: Werkspoor 6 cil.125 apk, twee maal
Startluchtcomressor 1 cil. Kromhout
Aantal kooien 53

Sluit Menu